Diddl naast andere jaren-90-rages: pogs, Tamagotchi en meer

Het is verleidelijk om Diddl op één hoop te gooien met al het andere dat kinderen in die jaren verzamelden. Toch vertelt die vergelijking een interessanter verhaal: over waarom sommige hypes als een vlam opvlammen en doven, en waarom andere iets raken dat dieper gaat.

De grote verzamelrages van de jaren 90

Wie opgroeide in de jaren negentig herkent het ritueel onmiddellijk. Je had pogs — ronde kartonnen schijfjes die je van elkaar probeerde te winnen door er een zware slammer op te gooien. De rage sloeg halverwege de jaren negentig over vanuit de Verenigde Staten en Hawaii, waar kinderen al langer flessenkapjes speelden. Op Nederlandse schoolpleinen lagen ze overal: Looney Tunes-pogs, voetbalpogs, glow-in-the-dark-versies.

Tegelijk veroverde de Tamagotchi in 1997 de wereld. Het Japanse eitje van Bandai liet kinderen voor het eerst een digitaal beestje verzorgen dat echt kon sterven als je vergat het te voeren. Dat urgentiegevoel — je Tamagotchi had je nodig — zorgde voor een obsessie die leraren tot wanhoop dreef. Tamagotchi's werden op scholen verboden, wat de hype alleen maar aanwakkerde.

En dan was er Pokémon, dat vanaf 1999 alles overspoelde. Kaarten, het Game Boy-spel, de tekenfilmserie: Pokémon was geen rage maar een heel ecosysteem. Een Holografische Charizard was meer waard dan zakgeld van een maand. Ruilsessies liepen soms uit op conflicten die thuis werden uitgevochten aan de keukentafel.

Tussendoor waren er tientallen kleinere hypes: Crazy Bones, Polly Pocket, Furby, yo-yo's met kogellagers, trollpoppen. Elke rage had zijn eigen logica, zijn eigen schaarste, zijn eigen statussymbolen.

Hoe Diddl zich onderscheidde van de rest

Diddl was in strikte zin geen speelgoed en geen spel. Thomas Goletz tekende het springmuisje in 1990 voor het Duitse Depesche, aanvankelijk gewoon als vrolijk wenskaartje. Wat Diddl onderscheidde van pogs of Tamagotchi, was het medium: papier. Diddlblaadjes waren briefpapier — kleurrijke vellen met Diddl, Diddlina of Pimboli erop — en je gebruikte ze om brieven en briefjes te schrijven.

Dat klinkt bijna ouderwets naast een digitaal huisdier, maar het werkte juist daardoor op een andere manier. Een Diddlblaadje dat je aan je beste vriendin gaf, was een persoonlijk gebaar. Je kon er je handschrift op kwijt, je kon ze bewaren in een map, je kon ze thuis in je kamer ophangen. De Diddlblaadjes waren tegelijk ruilobject én communicatiemiddel — een combinatie die geen andere rage had.

Bovendien was de drempel laag. Pogs kostte geld en je kon ze kwijtraken. Een Tamagotchi was een investering van tientallen guldens. Diddlblaadjes lagen bij de Bruna, de Hema en later bij elke krantenwinkel voor een paar kwartjes per velletje. Je hoefde niet rijk te zijn om mee te doen.

Wat al die rages gemeen hadden

Zo verschillend als pogs, Tamagotchi en Diddl waren, zo duidelijk is wat ze verbond. Ten eerste: schaarste en verzameldrang. Of het nu ging om een zeldzame slammer, een bepaald Diddl-motief of een holografische Pokémonkaart — het gevoel dat je iets had wat een ander (nog) niet had, was de brandstof van elke hype.

Ten tweede speelde de sociale dimensie een sleutelrol. Rages leefden op het schoolplein. Ze hadden een eigen taal, een eigen hiërarchie. Wie de dikste stapel pogs had, wie de meest bijgewerkte Diddl-map, wie als eerste een Espeon-kaart — dat bepaalde mede je positie in de groep. Dat klinkt misschien kil achteraf, maar voor kinderen van acht tot veertien was het de gewoonste zaak van de wereld.

Ten derde waren al deze rages product van een specifiek medialandschap: voor sociale media, voor smartphones, voor streamingdiensten. Kinderen in de jaren negentig verveelden zich op een manier die tegenwoordig amper voorkomt, en die verveling zocht een uitweg in het tastbare en het ruilbare.

Waarom Diddl langer bleef hangen dan de rest

De meeste rages hadden een natuurlijk plafond. Pogs verloren hun spanning zodra iedereen ze had en niemand meer wilde verliezen. Tamagotchi's gingen kapot of werden vergeten in een la. Pokémon bleef langer overeind dankzij het videospel, maar ook daar ebde de schoolpleingekte rond 2001 weg — om later met het kaartspel terug te komen, maar dat is een ander verhaal.

Diddl kende geen eindspel. Je kon niet "uitgespeeld" raken. Nieuwe motieven kwamen elk seizoen uit, nieuwe personages werden geïntroduceerd — Galupy, Mimihopps — en de tekenstijl van Goletz groeide mee. Het hoogtepunt lag rond 2003–2005, dus eigenlijk pas ná het officiële einde van de jaren-negentig-rage-cultuur. Diddl overleefde zijn eigen tijdperk.

Daar komt bij dat Diddl een emotionele lading had die pogs niet hadden. Wie een Diddlblaadje bewaart, bewaart een herinnering aan een vriendin, aan een zomerkamp, aan een eerste verliefdheid die in paarse inkt werd opgeschreven. Dat maakt van een kartonnen velletje iets persoonlijks — en persoonlijke dingen gooi je niet weg.

Het verklaart ook waarom er nu, tientallen jaren later, nog altijd een actieve verzamelscene bestaat en waarom de comeback van Diddl zoveel weerklank vindt. Wie meer wil weten over verzamelen, ontdekt al snel dat de waarde van oude Diddlblaadjes verder gaat dan euro's en centen. Het zijn tijdcapsules van een specifiek stuk kindertijd — gedeeld door iedereen die opgroeide in een Nederland waar het schoolplein nog de plek was waar alles van belang gebeurde.